KÜÝSEG
Edebiýat älemi
21.01.2025
Agasynyň aryp ýol söküp, uzak ilden aman-esen gelenini Zübeýda çagalar buşlady. Hoş habara ökjesi ýeňlän Zübeýda, kesip oturan unaşyny goýup, agasyny garşylamaga ýola ylgady. Gumak ýoldan rahat ýöräp gelýän agasyna gözi düşenden ýüzi ýagtylyp, göwni giňedi.
-Salam agam. Geldiňizmi sag-aman. Gezen ýerleriňiz aman-esenlikmidir.
-Tüweleme, tüweleme, salam uýam, sag-gurgun oturanmysyňyz. Obalar asudalykmy?! Gözel Hindistandan köp dogaýy salam getirdim.
-Salam getiren sag bolsun. Hawa agam, hemme zat gowulyk. Düýnden bäri gözüm ýolda.
-Seň sabyrsyz garaşýanyňy bilýän uýam. Uzak ýol-da. Biraz eglenmeli bolduk.
-Iýen-içeniňiz özüňiziňki gören-eşideniňizden habar beriň, agam!
-Habar bersem, Hindistan tebigaty gözel ýurt eken. Ýeriň ýagşysy hindilere bagyş edilipdir. Ýylyň dört paslynda tebigaty parç bolup otyr. Biziň tebigatymyzam älemgoşar mysaly. Ýere sünjen zadyň gögerýär–diýip, şahalardaky düzüm-düzüm bişip ýarylan enardyr narlarda Magtymguly nazaryny egledi:
-Tüweleme, miweler-ä kemsiz bişipdir. Narlaň däneleriniň bulduraýan suwunda ýüzüň görünýär.
-Suwy süýjäp bala öwrülipdir. Alyň, agam täze miwelerimizden dadyp görüň!
Uýasynyň özüne bolan sarpasyny Magtymguly her ädimde duýýardy. Göz aýdyň-a gelen obadaşlary aga-uýaň söhbetini böldi. Magtymguly ýadaw bolsa-da, obadaşlary bilen ýekän-ýekän el gysyşyp salamlaşdy, hal-ahwal soraşdy. Şahyr obadaşlaryna getiren sowgatlaryny paýlady. Obadaşlary Magtymgulydan hoşal boldular. Zübeýdaň sowgady aýratyndy. Magtymguly sowgady gabyndanam çykarman uýasyna uzatdy. Agasynyň alysdaky Hindistan ilinden getiren täsin nagyşly çäýnegini Zübeýda elinden düşüresi gelmedi.
-Uzak illerde-de agamyň aladamy edişini. Her halkyň öz sungaty bar-da. Ökde ussaň eline düşse, sungata öwrülmejek zat ýok. Hindi halkynyň sungatam özüne çekiji eken. Durşy bilen täsinlik.
-Agam, siz sowgat saýlamaga ökdeläpsiňiz. Bu çäýnegi örän gowy gördüm.
-Öz uýamyň göwnüne ýarajak sowgady bilmesem aýyp bolar-a. Seň göwnüň öz göwnümden has ileridir uýam. Şu hakykaty hergiz ýadyňda saklagyn. Dünýä ineňde begenmek begenipdim.
-Buşluk, buşluk, gyz jigim boldy–diýip, oba buşladym. Çagakaňam tebigaty gowy görerdiň. Ejem Magtymguly jigiňi arassa howa çykaryp, aýla diýende begenerdim. Bir gezegem Sumbaryň kenaryna alyp gaýtdym. Derýa dolup-daşyp çasly akýardy. Sumbaryň süýji suwuny içen narlar şahalarda meni ýolda, meni ýol diýip sallanyşyp durdy. Suwy mazaly süýjäp, köz ýaly dym-gyzyl bolup bişen narlardan iýesim geldi. Ululygy goşawujymy dolduryp duran, çog gyzyl nary ýolup iýip başladym. Şahalarda bulduraşýan narlardan hiç ünsümi sowup bilmedim. Senem ýöräp bilýäniňe begenip ýören çaga. Derýada misli tans edýän ýaly erkana ýaýnaýan gazdyr ördekleriň yzyna düşüp gideniňi duýmandyryn. Birseretsem sen derýaň içinde. Suwuň akymy seni gözýetimden barha uzaklaşdyryp barýar. Suwa nädip bökenimi bilemok. Birdenem akym güýçlenip, derýa towlanyp akyp ugrady. Şonda men janly-jandaryň teşneligini gandyrýan suwdan akymynyň peselmegini haýyş etdim. Meň dilegimi eşiden ýaly, derýaň çasly akymy gowşady. Men seni suwdan has uzaklaşdyrdym. Suwdan çykaramsoňam gorkmakdan ýaňa ep-esli wagt agladyň. Şol günki esewansyzlygym üçin senden ötünç soraýan.
-Uýam sen daş-töwerekden del zatlary gözleýäň. Özüňem sen olary çalt görýäň. Bu häsiýet saňa ejemden geçen bolmaly. Ençeme şygyrlam seň pikirleriň esasynda döredi. Başymyň täji, maşgalamyzyň nur ýakymysyň Zübeýda. Ejem: «Magtymguly naçar uýaňy hiç wagt gözden salaýmagyn. Aýagyn. Uýaň söýgüsi, ýagşy doga-dilegleri il içindäki mertebäňi belent eder»–diýip, dogry aýdypdyr. Uýaly bolmak, bagtly bolmak eken. Nirede bolsaňam ýoluňa gözüni dikip garaşyp oturan uýaň bolsa, senden mertebeli kişi ýok. Meň uýam ýaly uýalar agasynyň işdäsinem özünden gowy bilýär. Saňa bol saçak taýýarlamak üçin köp zat gerek däl. Mellegimizdäki ekinleriň, bag-bakjalaryň önümlerindenem bal ýaly tagamlar taýýarlaýaň. Sumbaryň bal suwuny içip, bişen önümleriň tagamyny diýsene. Bir gezek iýseň, tagamy hiç agzyňdan gidenok. Sumbar derýamyz topraga suwuny boldan eçilip, il-günümiziň saçagynyň bereketli bolmagyna goşandyny goşup otyr. Sumbaryň suwuny içsem topragyň süýji tagamy bedenime ýaýraýar. Içdigimçe içesim gelýär. Hiç ganyp bilemok. Özge ýurtlaryňam derýa-deňizleri bar uýam. Ýöne suwunyň süýjüligi biziň Sumbarymyzyňkydan uwan ýaly. Hindileň ady rowaýata öwrülen Ganga derýasynyň suwundanam içip gördüm. Göwnüme bolmasa, Sumbaryň suwy has süýji duýuldy. Emma hindiler Ganganyň suwunyň örän süýjüligini tekrarlaýarlar. Bu babatda men şeýle karara geldim. Her kimiň doglup, önüp-ösen ýeriniň suwam, miwedir bakjasam özüne süýji bolýan bolmaly. Öz Watanyňda biten önümler bedeniňe melhem bolup, kuwwat berýär. Hawa uýam, ýatlama sandygynyň agzyny açsak ýatlara zat köp diýip-Magtymguly sözüne dyngy berdi.
-Ynha, agam, halaýan noýbalyja unaşyň-a taýýar.
-Sag bol, uýam. Seň elleriň mähri siňen, ojar oduna bişen unaşy iýseň lezzeti başgaça. Bu gün şeýle üýtgeşik gün boldy. Obamyza gowuşdym. Öz obaňdan öz mekanyňdan mähriban ýer ýok uýam. Göwnüm hemişe ajap eýýamyň küýseginde. Berkarar döwletli bolup, ýurt binamyzyň gaýym guruljagyna özüm-ä örän ynanýan. Enşalla, berkarar ýurdumyzyň beýik ösüşleri dünýä ýalkym saçar. Il-günümiziň bagtyýarlygy Ýer ýüzüne nusga bolar. Zübeýda, uýam, döwrümiziň gowgalaryna sussumyzy basdyrmaly däldiris. Mert bolmaly. Halkyň arzuwy berkarar döwletde, erkana durmuşda ýaşamak.
Adam bu jahana bagtly ýaşamaga gelýär. Beýik Taňry hemmäni deň ýaratdy. Deňsizligi haýynlar döredýär. Bu ýagdaýlar wagtlaýyn. Kynçylyklaryň geçip, adalatyň üstün çykjakdygyna ynanalyň. Durmuşda baky ýaşamaga ukyply zatlar bolýar. Şolaryň birem mizemez ynam. Halkymyz «Umytly guş käbä ýetmiş» diýýändir. Halk aýtsa, galp aýtmaz. «Köpüň dilegi köl bolar».
Magtymgulynyň ganatly sözlerinden Zübeýda ruhlandy. ***
Şol günleri bizem görermikäk?
Görjekdigimize ynanaly Zübeýda!
Hak aýdýaň, ynanaly şahyr agam, ynanaly!
***
Magtymguly, seň bilen gürleşemde sözüň tümligi ýagtyldýan güýjüniň bardygyny duýýan. Nesip bolsa, ýüregiň owazy älem-jahana ýaň salar. Şygra öwrülýän sözlere heňňamlaram, asyrlaram täsir edip bilmez. Magtymguly, agam iller saňa öňdengörüji, weli, dana diýýärler. Göwnüň ajap günlere telwas edýär. Wagt geler, ýagşy arzuwlaryň wysala öwrüler. Il-günümiz eşretli zamanada, bagtyýar ýaşar. Agzybir halkymyz abraý-mertebäňi Arşa göterer.
-Sag bol, uýam! Şahyr iliniň kalbynyň owazyny ýaýyjy. Özbaşdak döwletli bolup, bagtly durmuşda ýaşamak meňem, seňem, il-günümiziňem ýürek küýsegi. Goý, türkmenim yrylmaz döwletli, sowulmaz bagtly bolsun!
Ogulgurban GAŞLAKOWA
