Türkmenistanyň Milli Maddy Däl Medeni Mirasynyň Hasaba Alnyş sanawy


1. Dilden-dile geçýän miras


1.1 Eposlar
1.1.1 “Oguznama”
1.1.2 “Gorkut ata”
1.1.3 “Görogly”

We ş.m. dowam etdirmeli

1.2 Dessanlar


1.2.1 “Nejep oglan”
1.2.2 “Şasenem-Garyp”
1.2.3 “Hüýrulkga-Hemra”
1.2.4 “Saýatly-Hemra”
1.2.5 “Asly-Kerem”
1.2.6 “Ýusup-Ahmet”
1.2.7 “Ýusup-Züleýha”
1.2.8 “Gül-Bilbil”
1.2.9 “Zöhre-Tahyr”
1.2.10 “Baba Röwşen”
1.2.11 “Muhammet Hanapyýa”
1.2.12 “Şazada Muhammet”
1.2.13 “Ymam Hasan-Ymam Hüseýin”
1.2.14 “Edhem Diwana”
1.2.15 “Ybraýym-Halyl”
1.2.16 “Hatamtaý”
1.2.17 “Gülpam”
1.2.18 “Zeýnelarap”
1.2.19 “Zarkum patyşa”
1.2.20 “Kahka patyşa”
1.2.21 “Rüstem Zal”
1.2.22 “Abu Müslim”
1.2.23 “Şyh Mansur”
1.2.24 “Magtymguly”
1.2.25 “Döwletýar”
1.2.26 “Aşyk Çaňly”

We ş.m. dowam etdirmeli

1.3 Rowaýatlar


1.3.1 “Baýram şahyr”
1.3.2 “Durdy bagşy”
1.3.3 “Gülendam”
1.3.4 “Uzuklar”
1.3.5 “Bahaweddin"
1.3.6 ”Süleýman patyşa”
1.3.7 “Süleýman pygamber”
1.3.8 “Isgender şahly”
1.3.9 “Şirwan adyl”
1.3.10 “Şahymährem”
1.3.11 “Ýedi talyp”

We ş.m. dowam etdirmeli

1.4 Ertekiler


1.4.1 Durmuşy ertekiler
1.4.1.1 Ýakma bişersiň, gazma düşersiň
1.4.1.2 Üç doganyň talaban durşy
1.4.1.3 Garybyň çerkeze gidişi
1.4.2.1 Haýwanlar hakyndaky ertekiler
1.4.2.2 Möjekleri gorkuzan geçi we goýun
1.4.2.3 Tazy we tilki
1.4.2.4 Ýolbars we syçan
1.4.3 Hyýaly ertekiler
1.4.3.1 Akpamyk
1.4.3.2 Mämmetjan (Düýe bahaweddiniň ogly)
1.4.3.3 Ejekejan

We ş.m. dowam etdirmeli

1.5 Hekaýatlar


1.6 Şorta sözler (anektodlar)


1.6.1 Nasreddin Hoja (Ependi)
1.6.2 Aldarköse we şeýtan
1.6.3 Aldarköse we baý ogly

We ş.m. dowam etdirmeli
1.7 Nakyllar
1.8 Matallar
1.9 Tapmaçalar
1.10 Ýomaklar
1.11 Sanawaçlar
1.12 Ýaňyltmaçlar
1.13 Tymsallar
1.14 Aýtgylar
1.15 Alkyş-dilegler

We ş.m. dowam etdirmeli

2. Däp-dessurlar, Yrymlar



2.1 Däp-dessurlar
2.1.1 Çile
We ş.m. dowam etdirmeli
2.2 Urp-adatlar (gündelik we dini)
We ş.m. dowam etdirmeli
2.3 Yrymlar we ynançlar
2.3.1 Täze halynyň kesilen güni
We ş.m. dowam etdirmeli
2.4 Dini düşünjeler
2.4.1 Oraza
We ş.m. dowam etdirmeli
2.5 Keramatly ýerler
2.5.1 Astana Baba
2.5.2 Ak işan
2.5.3 Paraw Bibi
2.5.4 Aşyk Aýdyň Pir
2.5.5 Baba Gambar
2.5.6 Üç ýüz altmyş Pirler
2.5.7 Hoja Ýusup baba
2.5.8 Soltan Sanjaryň mawzoleýi
2.5.9 Talhatan baba
2.5.10 Parsa pir

We ş.m. dowam etdirmeli

2.6 Milli toýlar


2.6.1 Bäbek toýy
2.6.2 Çile toýy
2.6.3 Sallançak toýy
2.6.4 Diş toýy
2.6.5 Galpak toýy
2.6.6 Sünnet toýy (oglanlar üçin)
2.6.7 Geňeş toýy
2.6.8 Nika toýy
2.6.9 Gyz göçürmek
2.6.10 Jaý toýy
2.6.11 Ak goýun toýy

We ş.m. dowam etdirmeli

2.7 Baýramçylyklar


2.7.1 Täze ýyl (Nowruz)
2.7.2 Gurbanlyk
2.7.3 Oraza (Gadyr gijesi)
We ş.m. dowam etdirmeli

3. Halk çeperçilik sungaty


3.1 Türkmen milli sazlary
3.1.1 Dutar sazlary
3.1.1.1 Dutar toplumlary
3.1.1.2 “Mukamlar”
3.1.1.3 “Gyrklar”
3.1.1.4 “Saltyklar”
3.1.1.5 “Nowaýylar”
3.1.1.6 “Ýandym”
3.1.1.7 “Hajygolak”
3.1.1.8 “Humarala”
3.1.1.9 “Dagarman”
3.1.1.10 “Zybagözel”
3.1.1.11 “Söýli halan”
3.1.1.12 “Zöhrejan”
3.1.1.13 “Dilber”
3.1.2 Tüýdük sazlary
3.1.2.1 “Bady saba”
3.1.2.2 “Çuwal serpen”
3.1.2.3 “Ala begler”
3.1.2.4 “Ogulmeňli”
3.1.2.5 “Torgaý guşlar”
3.1.3 Gyjak sazlary
3.1.3.1 “Alseýidiň muhannesi”
3.1.3.2 “Batyr Karrow”
3.1.3.3 “Nergiz”
3.1.4 Gopuz sazlary

We ş.m. dowam etdirmeli

3.2 Halk aýdymlary


3.2.1 Bagşyçylyk sungaty
3.2.1.1 Ahal-teke ýoly
3.2.1.2 Damana ýoly
3.2.1.3 Salyr-saryk ýoly
3.2.1.4 Ärsary ýoly
3.2.1.5 Ýomut-gökleň ýoly
3.2.1.6 Çowdur ýoly
3.2.2 Dessançylyk sungaty
3.2.2.1 Pälwan bagşynyň ýaly
3.2.2.2 Magtymgyly Garlynyň ýoly
3.2.2.3 Baýar bagşynyň ýoly
3.2.2.4 Palta bagşynyň ýaly
3.2.2.5 Gurt Ýakubyň ýoly
3.2.3 Folklor aýdymlary
3.2.3.1 Läleler
.2.3.2 Hüwdüler
3.2.3.3 Ýar-ýar
3.2.3.4 Ýarowjan
3.2.3.5 Öleňler
3.2.3.6 Leýeran
3.2.3.7 Agylar
3.2.3.8 Monjugatdy
3.2.3.9 Ýaremezan
3.2.3.10 Höwlüm
3.2.3.11 Degirmençi
3.2.3.12 Hörele
3.2.3.13 Dönem
3.2.3.14 Lollyjan
3.2.3.15 Kän salam
3.2.3.16 Haraý aýdymlary
3.2.3.17 Talhynlar
3.2.3.18 Heşelle

We ş.m. dowam etdirmeli

3.3 Milli tanslar


3.3.1 Küştdepme
3.3.2 Hüş-teki
3.3.3 Çapak-karsak

We ş.m. dowam etdirmeli

3.4 Milli oýunlar


3.4.1 Aýterek-günterek
3.4.2 Ýüzük
3.4.3 Çemçe-gelin
3.4.4 Eşşe-daraz
3.4.5 Bukuldym
3.4.6 Eldegirdi
3.4.7 Urupgaçdy
3.4.8 Içýanagzy
3.4.9 Guýruk tutdy
3.4.10 Aşyk oýny
3.4.11 Ak süňk
3.4.12 Çap atym
3.4.13 Guşak goýdy
3.4.14 Çilik-hekgal
3.4.15 Çiş
3.4.16 Göz daňdy
3.4.17 Ördek we awçy

We ş.m. dowam etdirmeli

3.5 Milli sport oýunlary


3.5.1 Ýaý atmak
3.5.2 Göreş tutmak
3.5.3 Otdan bökmek
3.5.4 Ýaglyga towusmak
3.5.5 Küşt oýnamak
3.5.6 Düzzüm oýnamak
3.5.7 Peçiz
3.5.8 Ýedi top
3.5.9 Toplum gaçdy
3.5.10 At üstündäki oýunlar
3.5.11 Altyn gabak
3.5.12 Çöwgen
3.5.13 Gök böri
3.5.14 At süsňetme
3.5.15 Telpek aldy
We ş.m. dowam etdirmeli

4. Milli hünarmentçilik


4.1. Halyçylyk sungaty


4.1.1 Haly dokamagyň usullary
4.1.2 Haly dokamagyň tilsimleri
4.1.3 Halyçylyga degişli enjamlary ýasamak
4.1.4 Haly dokamak ücin çig mallary taýýarlamagyň usullary
4.1.5 Ýüňi gaýtadan işlemegiň usullary
4.1.6 Ýüňi boýamagyň usullary
4.1.7 Ýüplügi egirmegiň usullary

We ş.m. dowam etdirmeli

4.2 Keçe basmak


4.2.1 Keçe basmagyň usullary
4.2.2 Keçe basmagyň enjamlary we çig mallary
We ş.m. dowam etdirmeli

4.3 Taraçylyk


4.3.1 Taraçylygyň usullary
4.3.2 Taraçylygyň enjamlary we çig mallary
We ş.m. dowam etdirmeli

4.4 Keşdeçilik


4.4.1 Keşdeçiligiň usullary
4.4.2 Keşdeçiligiň enjamlary we çig mallary
We ş.m. dowam etdirmeli

4.5 Hünärmentçilik (ussaçylyk)


4.5.1 Zergärçilik
4.5.2 Galaýyçy
4.5.3 Demirçi
4.5.4 Dutarçy (halk saz gurallaryny ýasamak)
4.5.5 Küýzegärçilik (külal)
4.5.6 Agaç ussaçylygy (neçjar)
4.5.7 Arabaçy
4.5.8 Göni gaýtadan işlemek
4.5.9 Ýüňi gaýtadan işlemek
4.5.10 Çöpüri gaýtadan işlemek
4.5.11 Bedew şaý-seplerini we esbaplaryny ýasamak
We ş.m. dowam etdirmeli

5. Halk tejribesi


5.1 Awçylyk


5.1.1 Gapan ýasamak we gapan gurmak
5.1.2 Yz çalmak
5.1.3 Ýabany haýwanlary awlamak
5.1.4 El guşlary bilen aw etmek

We ş.m. dowam etdirmeli

5.2 Balykçylyk


5.2.1 Çeňňek ýasamak
5.2.2 Tor örmek
5.2.3 Gaýyk ýasamak
5.2.4 Balygy duzlamak we kakatmak

We ş.m. dowam etdirmeli

5.3. Ekerançylyk tejribesi


5.3.1 Ak bugdaýy ösdürip ýetişdirmek
5.3.2 Şalyny ösdürip ýetişdirmek
5.3.3 Türkmen gawunyny ösdürip ýetişdirmek
5.3.4 Türkmen garpyzyny ösdürip ýetişdirmek
5.3.5 Türkmen üzümini ösdürip ýetişdirmek
5.3.6 Bakjaçylyk
5.3.7 Ýerli dökünleri taýýarlamagyň usullary

We ş.m. dowam etdirmeli

5.4 Maldarçylyk tejribesi


5.4.1 Atçylyk we seýisçilik sungaty
5.4.1.1 Ahalteke bedewini ösdürip ýetişidrmek
5.4.1.3 Ýomut bedewini ösdürip ýetişdirmek
5.4.2 Gara mallary ösdürip ýetişdirmek
5.4.2.1 Saryja goýunlary
5.4.2.2 Garaköli goýunlary
5.4.2.3 Düýedarçylyk
5.4.3 El guşlary
5.4.4 Türkmen iti
5.4.4.1 Tazylar
5.4.4.2 Alabaý iti

We ş.m. dowam etdirmeli

5.5 Iýmit taýýarlamak, saklamak (türkmen milli tagamlary)


5.5.1 Türkmen çöregi
5.5.2 Çekdirme
5.5.3 Çorba
5.5.4 Dograma
5.5.5 Süýt-gatyk önümleri
5.5.6 Gowurma
5.5.7 Çelpek
5.5.8 Pişme
5.5.9 Semeni
5.5.10 Palaw
5.5.11 Börek
5.5.12 Işlekli
5.5.13 Kakadylan et
5.5.14 Ir-iýmişi ýygmak we guratmak
5.5.15 Ýerli ösümliklerden ýaglary öndürmek
5.5.16 Külçe
5.5.17 Çapady
5.5.18 Gatlama
5.5.19 Gutap (etli, kädili, gökli, hurmaly)
5.5.20 Somsa (etli, kädili)
5.5.21 Palaw (goýun etinden, towukly, balykly, kişmişli, kişdeli)
5.5.22 Şüle (etli, mäşli, kädili)
5.5.23 Börek (etli, ýumurtgaly)
5.5.24 Işlekli (etli, kädili, kömelekli)
5.5.25 Ýörme (içegä dykylan bagyr-öýken)
5.5.26 Kakadylan et
5.5.27 Çişde bişirilen bedene (balyk, bagyr)
5.5.28 Ir-iýmişleri ýygmak we guratmak
5.5.29 Ýerli ösümliklerden ýaglary öndürmek
5.5.30 Ýandakly, narpyzly çaý
5.5.31 Şek-şek
5.5.32 Patrak
5.5.33 Halwa
5.5.34 Toşap
5.5.35 Gawun kaky
5.5.36 Dykylma
5.5.37 Semeni
5.5.38 Köje
5.5.39 Bulamak
5.5.40 Süýtli aş
5.5.41 Ýarma
5.5.42 Kebap
5.5.43 Gatlakly

We ş.m. dowam etdirmeli

5.6 Suwy toplamak we ony tygşytly ulanmak


5.6.1 Kärizleri gazmak we durkuny saklamak
5.6.2 Guýulary gazmak we durkuny saklamak
5.6.3 Kaklardan peýdalanmak
5.6.4 Howuzlary gurmak
5.6.5 Ekinleri suwarmagyň usullary
5.6.6 Bentler

We ş.m. dowam etdirmeli

5.7 Egin-eşik we durmuş hajatlary üçin serişdeleri öndürmek


5.7.1 Mata dokamak
5.7.2 Egin-eşik tikmek
5.7.3 Aýakgap tikmek
5.7.4 Ellik örmek
5.7.5 Jorap örmek

We ş.m. dowam etdirmeli

5.8 Öý gurmak we milli bunagärçilik


5.8.1 Öý ussaçylygy (ak öý gurmak)
5.8.2 Pagsadan jaý gurmak
5.8.3 Suwag işleri
5.8.4 Haşamçylyk

We ş.m. dowam etdirmeli

5.9 Halk tebipçiligi we derman otlaryň peýdalanylyşy


5.9.1 Döwügi-ýenjigi bejermek usullary
5.9.2 Derman otlaryň ýygnalyşy
5.9.3 Derman otlaryň saklanyşy
5.9.4 Derman otlaryň ulanylyş usullary
5.9.5 Derman otlaryň taýýarlanylyşy

We ş.m. dowam etdirmeli

5.10 Ýerli ösümliklerden boýaglary almagyň usullary


5.10.1 Boýaglyk ösümlikleri tanamak we ýygnamak
5.10.2 Boýaglary almagyň usullary
5.10.3 Boýamagyň usullary

We ş.m. dowam etdirmeli

5.11 Howa we klimat hadysalaryna düşündiriş bermek


5.11.1 Howa hadysalary we olaryň nyşanlary
5.11.2 Howa hadysalaryny anyklamagyň usullary

We ş.m. dowam etmeli

5.12 Ýerde we suwda ugur anyklamak


5.11.1 Asman jisimlerine görä ugur anyklamak
5.11.2 Ösümliklere görä ugur anyklamak
We ş.m. dowam etdirmeli