TÜRKMEN HALYSY-KÄMIL SUNGAT
Medeni miras
13.05.2025Ajaýyp zamanymyzda ene-mamalarymyzdan miras galan milli gymmatlyklarymyzyň sarpasy belentden tutulýar. Köpleri özüniň nepisligi bilen haýrana goýan türkmen halylarymyz toýlarymyzyň, öýlerimiziň bezegidir. Halyçylyk sungaty asyrlaryň dowamynda nepislenip, kämilleşip gelýär. Döwür özgerdigiçe gelin-gyzlarymyzyň el-hünäriniň görnüşleri hem kämilleşýär. Türkmen halylary ajaýyp kitapdyr, onda halkyň geçmişi, häzirki durmuşy we geljegi beýan edilýär. Türkmen halkynyň medeni mirasy hasaplanýan milli gymmatlyklaryň biri-de türkmen halylarydyr. Gözelligine taý tapylmaýan türkmen halylary taryhy öwrenmekde-de uly çeşme bolup durýar. Taryhyň geçmiş syryny saklaýan türkmen halylaryndaky nagyşlary, gölleri haly sungatynyň örän gadymylygyny görüp bilýäris. Haly dokaýan zenanlar oňa içki duýgusyny, yhlasyny siňdirýär. Islendik halyny üns bilen synlasaň, onuň aňyrsynda uly many bar. Halyçylyk işi örän inçe, hysyrdyly şol bir sanda jogapkärli iş hasaplanýar. Biziň on barmagyndan dür dökülýän çeper elli zenanlarymyz bu ajaýyp haly dokamak sungatynyň hötdesinden abraý bilen gelýärler. Türkmen halylarynyň esasyny döredýän materiallar orta ýerliginde, ululy-kiçili göllerden ybarat bolup, häzirki günde nepis haly gölleri berkararlykda binýady berkän döwletimiziň ajaýyp nyşanlarynda-Döwlet Tugunda we Döwlet Tugrasynda öz mynasyp ornuny tapandyr. Türkmen halylary türkmeniň milli buýsanjydyr. Şu günki gün türkmen halylarynyň ýüzündäki görünýän nagyşlar ýeke-täk ugurly taýpa-tireleriň belgileriniň nyşany bolup, nagyşlar biri-birine çylşyrymly meňzeşlikleri bilen, bu garaşsyz taýpalaryň düýbiniň bir kökdendigini görkezýär. Salyr, Salyk (Saryk), Ärsary, Ýomut we Teke nagyşlaryň bu meňzeşlikleri, türkmen kowumlarynyň düýbüniň bardygyny we olaryň tapawutlyklary bolsa, her taýpanyň öz ruhy-rowan häsiýetleriniň aýratynlyklaryny görkezýär. Türkmen halylarynyň owadanlygy olaryň gyralarynyň şekillendirişinde bolup ‘‘Älem”, “Gara”, “Uly toprak”, “Uly gara” we ş.m ýaly böleklerden ybarat bolýar. Halyçylyk sungaty türkmen halkynyň halk döredijiligi edebi eserlerinde, gadymy hem müdimi mirasymyzda iňňän uly orun eýeleýär. Munuň özi bir tarapdan, türkmen halkyny halysyz göz öňüne getirmegiň mümkin däldigini, ikinji bir tarapdan, bu sungatyň türkmeniň durmuşynda maşgalanyň maddy taýdan üpjün etmekde uly orny eýeländigini alamatlandyrýar. 2019-njy ýylyň 9-14-nji dekabry aralygynda Türkmen milli halyçylyk sungatyny ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna goşuldy. Bu bolsa türkmen halky üçin diýseň buýsandyryjy wakalaryň biri boldy. Şeýle-de türkmen halysynyň umumadamzat gymmatlygydygyna şaýatlyk edýär. Häzirki döwürde-de Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagy Gahryman Serdarymyzyň taýsyz tagallalary netijesinde zähmetsöýer halyçylaryň halal zähmetine mynasyp baha berilýär. Gahryman Arkadagymyzyň türkmen halkyna, ylaýta-da halyçylara peşgeş beren ,,Janly rowaýat’’,,Arşyň nepisligi,’’Türkmen medeniýeti’’ atly kitaplarynda türkmen halysynyň gudraty, onuň uzaklardan gözbaş alyp gaýdýan taryhy, reňkleriň jadylaýjy öwüşgini, şeýle hem ezber elli halyçylarymyzyň çekýän asylly we halal zähmetine goýulýan sarpanyň uludygy bellenilýär. Bu kitaplar biz türkmen ýaşlary üçin hem uly gollanma bolup durýar. Kitapdaky gymmatly maglumatlar, esasanda biz öz geçmiş taryhymyzy, edim-gylymlarymyzy, türkmen zenanlarynyň tutanýerli, zähmetsöýerligini içgin öwrenýäris hem-de ösüp gelýän ýaş nesillere ýetirýäris. Muzeýe syýahat etmäge gelýän her bir tomaşaçyda halylar, haly önümleri diýseň milliligi, nepisligi, gözelligi bilen haýrana goýýar. Muzeýde her ýylda bellenilip geçilýän türkmen halysynyň baýramçylygy mynasybetli gurnalýan sergilerde haly önümleriniň hem orny örän uludyr. Muzeýde görkezilýän bu milli gymmatlyklar özüniň gadymy öwüşginleri bilen her bir syýahata gelýän daşary ýurtly syýahatçylarda hem uly gyzyklanma döredýär. Bu gadymy hem müdimi senet ençeme asyrlaryň inçe syrlaryny özünde saklaýar. Bize şeýle ajaýyp durmuşda ýaşamaklyga, gurmaklyga, döretmeklige we milli mirasymyzy dünýä wagyz etmekde hem-de öwrenmekde uly mümkinçilikler döredip berýän Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň we Hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun! Alyp barýan il bähbitli işleri rowaçlyklara beslensin! Nowça BABANYÝAZOWA Lebap welaýatynyň Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýiniň hünärmeni
